Kapliczki i krzyże
Przy skręcie z drogi powiatowej na trakt prowadzący na role Przymiarki i Działy, wśród zieleni starych drzew, wznosi się murowana kapliczka słupowa z 1844 roku. Ufundowana przez Jakuba i Teklę Hanusiaków oraz ich rodziców, do dziś stanowi świadectwo głębokiej wiary, wdzięczności oraz pamięci o bliskich. Na tablicy fundacyjnej, obok daty powstania, widnieje prośba o modlitwę za zmarłych fundatorów, poruszające wołanie o pamięć, które przetrwało kolejne pokolenia.
Kapliczka posiada cztery nisze o bogatej symbolice religijnej, z których każda opowiada własną duchową historię. W dolnej znajduje się postać św. Jakuba – patrona pielgrzymów i wędrowców, czuwającego nad bezpieczeństwem podróżnych. Powyżej umieszczono Archanioła Michała, ukazanego w walce ze złem, z uniesionym mieczem zwycięża szatana. Trzecią niszę zajmuje Matka Boska Bolesna, której serce przebite mieczem wyraża cierpienie, ale i nadzieję. Najwyżej, jakby w zadumie nad losem świata, siedzi Chrystus Frasobliwy, zamyślony, pełen bólu i troski o człowieka.
Oryginalne rzeźby zostały skradzione w latach 80. XX wieku. Ich miejsce zajęły nowe, wykonane przez Józefa Wronę, cenionego rzeźbiarza z Tokarni. Kapliczkę wieńczy dwuspadowy daszek oraz metalowy krzyż – symbol zwycięstwa życia nad śmiercią.
To nie tylko zabytek, lecz żywy pomnik wiary i tożsamości lokalnej społeczności. Warto się tu zatrzymać – na chwilę zadumy, modlitwy i refleksji. Zgodnie z dawnym zwyczajem obok kapliczki posadzono dwie lipy; większa z nich osiągnęła już imponujący obwód 250 cm, stanowiąc dodatkowy element tego wyjątkowego miejsca.
Fot. Wojtek Pęcek 📸tekst Bartłomiej Dyrcz ✍️ / KCK #Tokarnia
Wtopione w pejzaż polskiej wsi, przydrożne kapliczki są jak ciche strażniczki czasu i modlitwy. Spotykamy je na rozstajach dróg, wśród pól, przy leśnych ścieżkach, w ogrodach i na skrajach osad – zawsze tam, gdzie człowiek potrzebował nadziei, znaku, punktu odniesienia.
Powstawały z potrzeby serca – jako akt dziękczynienia za ocalenie od choroby, głodu, wojny. Były prośbą o łaski, o opiekę nad domem, polem, rodziną. Kiedy nadciągały zarazy, kataklizmy czy wojenne pożogi, stawały się miejscem wspólnej modlitwy, pocieszenia, nadziei.Często upamiętniały konkretne wydarzenia – lokalne tragedie, bitwy, objawienia czy śmierć bliskich. Bywało, że były jedynym miejscem modlitwy, zwłaszcza tam, gdzie nie było kościoła. Gromadziły ludzi na nabożeństwach majowych, różańcach, procesjach. W ciszy kapliczek kryje się echo wspólnoty.
Kapliczka została wzniesiona w 1888 roku z fundacji Józefa Pindla, zamożnego gospodarza z roli Huchrowej w Bogdanówce. Posiadał on sześć wołów oraz dwanaście krów, co w realiach XIX wieku świadczyło o znacznym majątku i wysokiej pozycji społecznej. Fundacja kapliczki była wyrazem głębokiej religijności fundatora, a zarazem formą dziękczynienia i prośby o opiekę Bożą nad domostwem oraz mieszkańcami przysiółka.
Kapliczka ma formę kamiennego słupa osadzonego na masywnym cokole. Jej górną część wieńczy krzyż z płaskorzeźbą ukrzyżowanego Chrystusa, nad którym umieszczono charakterystyczne metalowe zadaszenie chroniące figurę przed działaniem warunków atmosferycznych. Monument wyróżnia się starannym opracowaniem detali rzeźbiarskich i harmonijnymi proporcjami typowymi dla przydrożnej sztuki ludowej regionu.
W trzech niszach umieszczono płaskorzeźby o bogatej symbolice religijnej. Na frontowej ścianie przedstawiono Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus, motyw podkreślający opiekę Maryi nad wiernymi i rodziną fundatora. Na jednym z boków znajduje się postać anioła trzymającego wagę i miecz, co nawiązuje do wizerunku św. Michała Archanioła, symbolu sprawiedliwości, sądu i walki dobra ze złem. Na drugim boku widnieje Jezus wskazujący na serce oplecione koroną cierniową, czyli przedstawienie Najświętszego Serca Pana Jezusa, będące znakiem miłości, miłosierdzia i ofiary Chrystusa.
Kapliczka przez dziesięciolecia stanowiła ważny element krajobrazu kulturowego Bogdanówki oraz miejsce modlitwy mieszkańców. Przyozdabiana kwiatami i otaczana troską lokalnej społeczności, zachowała swój sakralny charakter do dziś. W 2017 roku obiekt przeszedł gruntowną renowację, którą wykonał S. Strzelczyk. Prace konserwatorskie pozwoliły odnowić zniszczone elementy kamienne i przywrócić kapliczce dawny wygląd, dzięki czemu nadal pozostaje cennym świadectwem lokalnej tradycji, religijności oraz ludowego rzemiosła kamieniarskiego.
Fot. Wojtek Pęcek tekst Bartłomiej Dyrcz / KCK #Tokarnia #Kliszczacy
Kapliczka Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia w Skomielnej Czarnej stanowi cenny przykład XIX-wiecznej przydrożnej sztuki sakralnej, charakterystycznej dla beskidzkich wsi Małopolski. Kamienna figura, datowana na 1897 rok, została osadzona na wysokim, wielostopniowym cokole. Na szczycie smukłego postumentu znajduje się polichromowana figura Maryi ukazanej jako Niepokalanie Poczęta. Przedstawiono ją w tradycyjnym ujęciu ikonograficznym – ze złożonymi do modlitwy rękami, w długiej czerwono-błękitnej szacie i z lekko pochyloną głową. Postać stoi na kuli ziemskiej oplecionej wężem, co symbolizuje zwycięstwo nad grzechem pierworodnym. Nad figurą umieszczono dekoracyjny metalowy ochronny daszek baldachim przypominający koronę, typowy dla galicyjskich kapliczek z przełomu XIX i XX wieku.
Cokół ma formę masywnego kamiennego filara zwieńczonego profilowanym gzymsem. W jego ścianach znajdują się płaskorzeźbione nisze z przedstawieniami świętych. Na froncie widoczna jest postać Chrystusa z odsłoniętym Sercem, wykonana w płytkim reliefie i częściowo zachowująca ślady dawnej polichromii, zwłaszcza w błękitnym tle. Poniżej umieszczono scenę Upadku pod Krzyżem. Rzeźby są wyraźnie spatynowane i noszą ślady wieloletniego oddziaływania warunków atmosferycznych, co nadaje obiektowi autentyczny, historyczny charakter.
W kolejnej niszy przedstawiono św. Józefa z Dzieciątkiem oraz św. Walentego ukazanego w geście błogosławieństwa, z pastorałem w dłoni. U stóp świętego widoczna jest głowa i ramiona postaci klęczącego człowieka, co może nawiązywać do funkcji św. Walentego jako patrona osób cierpiących i potrzebujących opieki. Wiele podobnych realizacji spotykanych w Małopolsce, wyróżniających się zbliżonym stylem rzeźbiarskim, przypisuje się warsztatowi Wojciecha Samka z Bochni.
Kapliczka otoczona jest metalowym ogrodzeniem oraz szpalerem tui, co podkreśla jej funkcję miejsca modlitwy i lokalnego kultu. W tle widoczny jest tradycyjny drewniano-murowany dom o stromym dachu, harmonijnie wpisujący obiekt w krajobraz. Kapliczka stanowi ważny element lokalnego dziedzictwa religijnego i kulturowego.
Fot. Wojtek Pęcek 📸tekst Bartłomiej Dyrcz ✍️ / KCK #Tokarnia
